W branży mięsnej coraz wyraźniej widać zmianę podejścia do kwestii energii oraz zagospodarowania produktów ubocznych produkcji. Jeszcze niedawno odpady traktowane były przede wszystkim jako koszt operacyjny i obowiązek regulacyjny. Obecnie coraz częściej postrzegane są jako stabilny strumień surowcowy, który może zostać przekształcony w energię i realnie wpływać na wynik finansowy zakładu. Ponadto, segment ten jest jednym z najbardziej energochłonnym, a zaostrzające się wymogi środowiskowe powodują, że instalacje biogazowe i biometanowstają stają się istotnym elementem infrastruktury techniczno-energetycznej przedsiębiorstwa.
Strumienie organiczne w zakładzie mięsnym jako baza technologiczna
Zakłady przetwórstwa mięsnego generują ogromne strumienie materii organicznej. Są to m.in. frakcje poubojowe, odpady z rozbioru, tłuszcze technologiczne, osady z systemów oczyszczania ścieków oraz inne pozostałości procesowe. Z perspektywy biogazowni nie są to odpady w klasycznym sensie, lecz surowiec wejściowy do instalacji, który stanowi substrat o określonych parametrach energetycznych. W praktyce oznacza to możliwość zamiany kosztu utylizacji w kontrolowany proces produkcji energii.
Biogazownia jako moduł systemu energetycznego zakładu
Obecnie, budowa biogazowni przestaje być traktowana jako odrębny obiekt technologiczny w przedsiębiorstwie, a staje się istotnym elementem całego zakładu produkcyjnego. Przemysł mięsny jest jednym z najbardziej energochłonnych – przetwórstwo, mycie, chłodnictwo generują ogromne zapotrzebowanie na energię.
Wykorzystanie biogazu w układach kogeneracyjnych pozwala na jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej (czasami także chłodu), co zwiększa efektywność wykorzystania substratu i umożliwia zastąpienie energii zakupowej energią własną. Z perspektywy operacyjnej oznacza to większą przewidywalność kosztów oraz redukcję ekspozycji na niestabilność rynku energii, szczególnie w obecnej sytuacji geopolitycznej.
Biometan – rozszerzenie funkcjonalności energetycznej
W bardziej zaawansowanych konfiguracjach technologicznych biogaz poddawany jest procesowi oczyszczania do postaci biometanu. W modelu tym uzyskuje się gaz o parametrach porównywalnych z gazem ziemnym.
Takie rozwiązanie znacząco poszerza możliwości wykorzystania energii. Biometan może zostać wprowadzony do sieci dystrybucyjnej, wykorzystany w transporcie zakładowym lub stanowić towar handlowy.
Dla przedsiębiorstwa oznacza to przejście z modelu „autokonsumpcji energii” do modelu, w którym energia staje się również produktem rynkowym.
Ekonomia projektu
Oceniając zasadność inwestycji w instalacje biogazowe czy biometanowe w sektorze mięsnym nie możemy ograniczać się wyłącznie do prostych wskaźników ekonomicznych. Należy zwrócić uwagę, że równolegle mają one wpływ na wiele obszarów prowadzonej działalności, w tym w szczególności:
– redukcję kosztów zagospodarowania odpadów,
– obniżenie kosztów energii w horyzoncie wieloletnim,
– stabilizację budżetu energetycznego zakładu,
– możliwość generowania przychodów z energii,
– poprawę zgodności regulacyjnej,
– ograniczenie ryzyk operacyjnych związanych z rynkiem energii.
W konsekwencji instalacje te pełnią funkcję nie tylko produkcyjną, ale również zabezpieczającą ciągłość działania przedsiębiorstwa.
Regulacje środowiskowe jako stały element otoczenia biznesowego
Przedsiębiorcy borykają się z coraz bardziej restrykcyjnymi wymogami środowiskowymi. Zarówno dotyczącymi emisji, jak również i gospodarki odpadami czy związane z efektywnością energetyczną. Instalacja biogazowa lub biometanowa pozwala zintegrować część wymogów środowiskowych bezpośrednio z procesem produkcyjnym. Odpady przestają być problemem, a stają się surowcem, dodatkowo udaje się ograniczyć emisje u źródła.
Finansowanie inwestycji i struktura realizacji projektów
Wciąż ogromną barierą wdrożeniową dla wielu podmiotów pozostaje poziom nakładów inwestycyjnych. Jednak dostępne mechanizmy finansowania w 2026 roku istotnie zmieniają strukturę ekonomiczną takich projektów i mogą być motywacją dla tych, którzy wciąż się wahają.
Połączenie dotacji, instrumentów zwrotnych oraz finansowania preferencyjnego pozwala na istotne obniżenie udziału kapitału własnego w inwestycji. W wielu przypadkach możliwe jest również etapowanie realizacji projektu, co ułatwia jego integrację z bieżącą działalnością zakładu.
W 2026 roku NFOŚiGW planuje uruchomienie następujących programów:
1. Wysokosprawna kogeneracja z biogazu z biomasy, w tym odpadów komunalnych
Program wspiera przedsiębiorców planujących wytwarzanie i wykorzystanie biogazu z biomasy, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów komunalnych do produkcji energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji. Finansowane są instalacje o łącznej mocy elektrycznej i cieplnej nie mniejszej niż 1 MW. Wsparcie obejmuje dotację w wysokości 40% kosztów kwalifikowanych, z możliwością uzupełnienia finansowania do 100% pożyczką.
2. Poprawa bezpieczeństwa energetycznego poprzez wykorzystanie biometanu
Program skierowany dla przedsiębiorstw, które planują budowę instalacji produkujących biometan na poziomie min. 2 000 000 m³/rok. Finansowanie obejmuje dotację do 45% kosztów kwalifikowanych.
3. Energia dla wsi
Program wspiera rozwój biogazowni, kierując wsparcie zarówno do rolników, jak i członków spółdzielni energetycznych (istniejących oraz tworzonych). Skupia się na inwestycjach w biogazownie rolnicze o mocy od 10 kW do 1 MW (rolnicy) i do 10 MW (spółdzielnie energetyczne). Program przewiduje także wsparcie dla magazynów energii, jeśli stanowią integralną część projektu.
Dotacja dla biogazu wynosi 45% kosztów kwalifikowanych, z możliwością zwiększenia do 65% dla mikro i małych przedsiębiorstw oraz do 55% dla średnich firm. Dodatkowo dostępne jest finansowanie pożyczkowe do 100% kosztów kwalifikowanych.
4. Kogeneracja dla Energetyki i Przemysłu
Część 2) Inwestycje dotyczące budowy lub/i przebudowy jednostek wytwórczych o łącznej mocy zainstalowanej nie mniejszej niż 0,5 MW, pracujących w warunkach wysokosprawnej kogeneracji.Program skierowany dla przedsiębiorców z sektora MŚP oraz dużych podmiotów. Dotacja do 65% kosztów kwalifikowanych oraz pożyczka do 100% kosztów kwalifikowanych.
Rola biogazowni w transformacji zakładów mięsnych
Instalacje biogazowe i biometanowe stają się dla wielu podmiotów strategicznym elementem zmian jakie zachodzą w ich przedsiębiorstwie. Podmioty, który zaczynają traktować swój odpad jako źródło energii, budują swoją siłę poprzez ograniczenie zależności od sytuacji na rynku, niestabilności kosztów energii czy presji regulacyjnej. Posiadanie własnego źródła energii pozwala lepiej kontrolować koszty, ograniczać ryzyka, zwiększać efektywność.
W perspektywie długoterminowej tego typu rozwiązania mogą również wzmacniać wizerunek firmy na rynku, ponieważ kwestie związane odpowiedzialnością środowiskową stają się istotnym elementem postrzegania przedsiębiorstwa. Niewątpliwie biogaz i biometan w przedsiębiorstwach produkcyjnych to nie tylko przejaw wdrażania innowacyjnych rozwiązań – coraz częściej stanowią istotny składnik strategii zarządzania współczesnym zakładem.
Anna Zrobczyńska
Project Manager
Anna Zrobczyńska od 17 lat związana z METROPOLIS Doradztwo Gospodarcze, specjalizuje się w pozyskiwaniu dotacji oraz finansowania dla przedsiębiorstw. Wspiera firmy w przygotowaniu i realizacji projektów z zakresu ochrony środowiska, energetyki (w tym odnawialnych źródeł energii), innowacji oraz przemysłu. Jej działania koncentrują się na wspieraniu rozwoju biznesu poprzez wdrażanie nowoczesnych i zrównoważonych rozwiązań.